De eeuwenoude uitspraak ‘Een gezonde geest in een gezond lichaam’ lijkt nog niets van zijn kracht te hebben verloren. Auteurs Paula Cordova Alegre en Marina Francín Gallego doen onderzoek naar de effecten van lichaamsbeweging op het fysieke, psychologische en sociale welzijn van jongeren en achten de enorme positieve gevolgen als bewezen: “Actieve adolescenten lopen een derde minder kans op depressieve klachten”.

De adolescentie is een cruciale, maar daarom niet altijd eenvoudige fase in de menselijke ontwikkeling. Tijdens deze bij momenten onstabiele periode ervaren tieners soms tal van fysieke, emotionele en sociale veranderingen die voor hen erg uitdagend kunnen zijn. 

De vorming van hun identiteit vergt heel energie, zeker als dit gepaard gaat met een verhoogde blootstelling aan druk van buitenaf en een dwingende zoektocht naar autonomie. 

Zonder de juiste omkadering kan die combinatie een hoge emotionele tol eisen van tieners.

Eén op de zeven jongeren

Jongeren die zich emotioneel instabiel voelen hebben een verhoogd risico op de ontwikkeling van psychologische stoornissen. Volgens de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) lijdt op dit moment één op de zeven jongeren tussen 10 en 19 jaar aan een mentaal probleem. 

Psychische stoornissen behoren tot de belangrijkste oorzaken van ziekte en invaliditeit in deze bevolkingsgroep. Suïcide is de op twee na belangrijkste doodsoorzaak onder jongeren van 15-29 jaar, een alarmerend cijfer dat volgens ons de dringende noodzaak onderstreept van een preventieve benadering van geestelijke gezondheid in de jonge levensjaren van kinderen en adolescenten.

Somberheid, angst

Depressieve gevoelens en angst behoren tot de meest gehoorde problemen bij jongeren met mentale klachten. Deze aandoeningen hebben een aantal symptomen gemeen die ook op een soortgelijke manier kunnen behandeld worden, onder meer met psychotherapie, soms ook ondersteund door medicatie.

Preventief kan er een groot verschil worden gemaakt door in te zetten op bepaalde gewoontes die in deze leeftijdsgroep vaak zijn ingeslopen. 

Het vermijden van drugs, roken en alcohol, naast het opzoeken van een gezonde sociale omgeving en genoeg aandacht voor sport en beweging, zijn enkele van de huidige richtlijnen voor geestelijke gezondheid die de WHO voorschrijft. 

Maar ook andere internationale organisaties benadrukken de positieve effecten van lichaamsbeweging op het fysieke, psychologische en sociale welzijn van deze leeftijdsgroep.

Niet actief genoeg

En net hier knelt het schoentje: een groot deel van de wereldbevolking voldoet niet aan deze aanbevelingen, en dat geldt ook voor de jongste leden van de samenleving. 

In de periode tussen 2016 en 2022 zagen we dat meer dan 80 procent van de 11 tot 17-jarigen de doelstelling van 60 minuten matige tot krachtige lichaamsbeweging per dag niet haalde.

Veel gewoonten blijken te veranderen tijdens de adolescentie en sport en lichaamsbeweging horen daar ook bij. Vaak neemt de mate van beweging af wanneer tieners naar het secundair onderwijs gaan.

Vier bewezen conclusies

Recente studies hebben opnieuw onderstreept hoe belangrijk het is om een zittende levensstijl te vermijden om de mentale gezondheid te verbeteren. Deze resultaten kunnen we groeperen in vier hoofdconclusies:

1) Niet-actieve jongeren ervaren meer symptomen van depressie en angst

Jongeren die niet regelmatig bewegen hebben verreweg het meeste last van negatieve emotionele symptomen (verdriet, moedeloosheid, spanning en piekeren). Dit wordt bevestigd door twee recente onderzoeken bij meer dan tienduizend jongeren in Spanje.

Regelmatig bewegen versterkt niet alleen het lichaam, maar beschermt ook de geest. Er wordt geschat dat actieve adolescenten 20-30 procent minder kans lopen op depressieve symptomen in vergelijking met leeftijdsgenoten die niet aan lichaamsbeweging doen en er een sedentaire levensstijl op nahouden.

2) Hoger niveau van lichamelijke activiteit, mildere symptomen

Het positieve effect van sport op de geestelijke gezondheid hangt niet alleen af van sport en beweging, maar ook van de intensiteit en frequentie ervan. Inactieve adolescenten hebben tot vier keer meer kans op matige of ernstige depressieve symptomen in vergelijking met regelmatige sporters.

Mensen in deze leeftijdsgroep die meerdere uren per week trainen en deelnemen aan wedstrijden, vertonen een betere gemoedstoestand en lagere niveaus van angst.

Hoewel het soort sport geen groot verschil lijkt te maken, doen de inzet en regelmaat waarmee die sport wordt beoefend dat wel.

Hoe actiever en gestructureerder de sportieve levensstijl van een jongere is, hoe groter de voordelen voor hun geestelijke gezondheid, vooral als sport een regelmatig en motiverend onderdeel van hun dagelijks leven is.

3) Tienermeisjes hebben het vaker moeilijk

In vergelijking met jongens hebben tienermeisjes vaker last van symptomen van angst en depressie, vooral naarmate hun adolescentie vordert.

Dit verschil wordt duidelijker vanaf de leeftijd van 14 à 15 jaar – de latere ontwikkelingsfasen van de puberteit. Sommige onderzoeken tonen aan dat adolescente meisjes 50 tot 70 procent meer kans hebben op depressieve symptomen dan hun mannelijke leeftijdsgenoten.

De redenen hiervoor zijn waarschijnlijk gerelateerd aan hormonale, sociale en culturele veranderingen. Veranderingen in het oestrogeengehalte, de verhoogde esthetische druk, het zichzelf vergelijken met anderen in sociale netwerken, pestgedrag en een verminderde perceptie van fysieke competentie dragen bij aan deze emotionele kwetsbaarheid.

Er is ook vastgesteld dat adolescente meisjes de neiging hebben om vast te zitten in negatieve gedachten, waarbij ze hun zorgen telkens opnieuw horen herhalen in hun hoofd, een mentale toestand die bekend staat als ruminatie. Dit kan angst en somberheid versterken.

Het is daarom bijzonder belangrijk om sport onder tienermeisjes te bevorderen, zodat ze zich veilig, gesteund en gemotiveerd voelen in een positieve en gezonde omgeving.

4) Voordelen op lange termijn

Tot slot suggereert een recente review dat, naast de meer directe effecten, kinderen en jongeren die al vroeg in hun kindertijd aan lichaamsbeweging doen, ook op de lange termijn voordelen kunnen ondervinden op vlak van gezondheid en gedrag.

Met het oog op deze vier conclusies is het essentieel dat overheden, coaches en gezinnen, maar ook jongeren zelf, begrijpen dat regelmatig en intensief bewegen niet alleen goed is voor het lichaam – het is ook heel erg goed voor de geest en voor onze veerkracht. Het aanmoedigen van een actieve levensstijl is van vitaal belang om een gezondere, evenwichtigere toekomst voor jongeren op te bouwen.

_

Dit artikel is eerder verschenen bij The Conversation

Waarom vinden we dit goed nieuws?

We vinden dit goed nieuws omdat het nauw aansluit bij de duurzame ontwikkelingsdoelstellingen van de Verenigde Naties. In het bijzonder draagt dit bij aan SDG 3 (Goede gezondheid en welzijn). Het onderzoek toont overtuigend aan dat regelmatige lichaamsbeweging een krachtig preventiemiddel is voor mentale problemen bij jongeren. Door beweging te stimuleren, investeren we in hun mentaal welzijn en bouwen we mee aan een gezondere samenleving.