Chronische slapeloosheid kan het risico op dementie met 40 procent verhogen en leiden tot 3,5 jaar snellere veroudering. Je slaaphygiëne bewaken en een slecht slaappatroon aanpakken vermindert dat risico aanzienlijk.

Onderzoekers schatten dat meer dan 16 procent van de wereldbevolking lijdt aan slapeloosheid, de slaapstoornis waarbij iemand moeite heeft om in slaap te vallen en/of last heeft om te blijven slapen.

De wetenschap spreekt over chronische slapeloosheid als iemand gedurende meer dan drie maanden, minstens drie nachten per week, niet goed kan inslapen en/of doorslapen.

Eerdere studies brachten slapeloosheid al in verband met een verhoogd risico op verschillende gezondheidsproblemen, waaronder diabetes type 2, depressie, obesitas, hoge bloeddruk en hartziekten, evenals neurologische aandoeningen zoals cognitieve achteruitgang of zelfs dementie zoals de ziekte van Alzheimer.

Snellere veroudering van de hersenen

Een nieuwe studie in Neurology, het medische tijdschrift van de American Academy of Neurology, kon achterhalen hoe hoog het risico van chronische slapeloosheid is op het ontwikkelen van dementie, milde cognitieve stoornissen, en een snellere veroudering van de hersenen.

Dat risico blijkt 40 procent hoger te liggen dan bij mensen zonder slapeloosheid, wat overeenkomt met 3,5 extra jaren veroudering. De onderzoekers benadrukken wel dat onderzoek niet bewijst dat slapeloosheid hersenveroudering veroorzaakt – het toont enkel een verband aan.

Waarschuwingssignaal

“Slapeloosheid heeft niet alleen invloed op hoe je je de volgende dag voelt, maar kan op den duur ook van invloed zijn op de gezondheid van de hersenen”, zegt hoofdauteur van de studie Diego Carvalho. “We zagen een snellere achteruitgang van de denkvaardigheden en veranderingen in de hersenen die erop wijzen dat chronische slapeloosheid een vroeg waarschuwingssignaal kan zijn of zelfs kan bijdragen aan toekomstige cognitieve problemen.”

Voor zijn onderzoek volgde hij 2750 cognitief gezonde mensen met een gemiddelde leeftijd van 70 gedurende iets meer dan vijf jaar. Van de deelnemers leed 16 procent aan chronische slapeloosheid. 

De conclusie van het onderzoek luidt dat deelnemers met chronische slapeloosheid een 40 procent hogere kans hebben op het ontwikkelen van dementie of milde cognitieve stoornissen.

“In onze modellen was de impact van slapeloosheid op het risico op de ontwikkeling van snellere cognitieve veroudering of dementie groter dan het hebben van aandoeningen zoals hypertensie of diabetes”, zegt hij. “Dat is een belangrijke bevinding omdat het slapeloosheid in de schijnwerpers zal zetten als een potentieel beïnvloedbare risicofactor.”

Ziekte van Alzheimer

De onderzoekers ontdekten ook dat de deelnemers die minder sliepen dan normaal, vaker een ander beeld in de hersenen vertoonden van de zogeheten ‘witte stof’ en ook verschillen in de hoeveelheid amyloïde plaques in het brein, waarvan geweten is dat ze een centrale rol spelen in de ontwikkeling van de ziekte van Alzheimer.

“Dit helpt om te begrijpen hoe slapeloosheid verband kan houden met cognitieve achteruitgang”, aldus Carvalho. “Slapeloosheid houdt niet alleen verband met biomarkers voor de ziekte van Alzheimer, zoals amyloïde plaques, maar ook met een slechtere cerebrovasculaire gezondheid, de kleine bloedvaten die de hersenen van bloed voorzien.”

“Dat onderstreept het belang van de behandeling van chronische slapeloosheid – niet alleen om de slaapkwaliteit te verbeteren, maar mogelijk ook om de gezondheid van de hersenen te beschermen naarmate we ouder worden. Onze resultaten dragen ook bij aan het groeiende aantal bewijzen dat slaap niet alleen te maken heeft met rust, maar ook met de veerkracht van de hersenen.”

Slecht slapen is niet normaal

Slapeloosheid wordt nog steeds te weinig erkend en te weinig behandeld in de samenleving, zegt  Carvalho. Veel oudere mensen denken dat het normaal is om slecht te slapen, maar dat klopt niet helemaal, zegt hij. “Er zijn inderdaad leeftijdsgebonden veranderingen die de slaapkwaliteit beïnvloeden, maar chronische slapeloosheid gaat veel verder dan dat.”

Hij roept artsen dan ook op om slaaponderzoek op te nemen in elke routine-evaluatie van patiënten van elke leeftijd, maar in het bijzonder van oudere volwassenen, omdat zij de neiging hebben om slaapstoornissen te weinig te melden, omdat ze denken dat dat bij het ouder worden hoort. 

Hij geeft nog mee dat behandeling in slaapklinieken een optie is maar dat ook cognitieve gedragstherapie (CBT), waarbij patiënten leren om hun gedachtegang te veranderen, een goede methode is gebleken tegen slaapproblemen.

Dementie uitstellen of voorkomen

“De meeste gevallen van dementie ontstaan door een opeenstapeling van vele kleine risicofactoren gedurende tientallen jaren”, reageert Megan Glenn, neuropsycholoog bij het Center for Memory and Healthy Aging in New Jersey, op deze studie. 

“Hoe meer beïnvloedbare factoren we vinden – zoals slaap, bloeddruk, gehoorschade en lichaamsbeweging, hoe beter we kunnen inzetten op zinvolle preventie en bescherming. Onderzoek wijst uit dat ongeveer 45 procent van de gevallen van dementie kan worden uitgesteld of voorkomen door deze factoren aan te pakken.”

Waarom vinden we dit goed nieuws?

We vinden dit goed nieuws omdat het nauw aansluit bij de duurzame ontwikkelingsdoelstellingen van de Verenigde Naties. Uit dit onderzoek blijkt dat slaap een beïnvloedbare factor is: een betere slaaphygiëne kan niet alleen de levenskwaliteit verhogen, maar ook de kans op dementie en cognitieve achteruitgang aanzienlijk verkleinen. Dit ondersteunt SDG 3 (Goede gezondheid en welzijn), omdat preventie en bewustwording mensen helpen langer gezond te leven. Bovendien draagt het bij aan SDG 17 (Partnerschappen om doelstellingen te bereiken), want het benadrukt de noodzaak van samenwerking tussen wetenschap, artsen en gezondheidszorg om deze kennis breed in te zetten.