Hoe helpt natuur bij herstel, behandeling en preventie? En hoe kunnen zorgprofessionals deze kennis toepassen in hun werk? Volgens klinisch psycholoog Jolanda Maas is het antwoord duidelijk: “We weten inmiddels dat de natuur de mentale gezondheid van mensen kan verbeteren. Tijd voor actie in de zorgpraktijk.”
Van groen in de buurt tot buitenpsychologie
Jolanda Maas onderzoekt al bijna twintig jaar hoe natuurlijke omgevingen onze gezondheid beïnvloeden. Haar promotieonderzoek uit 2005 was een van de eerste studies die aantoonde dat mensen die in een groenere woonomgeving leven zich gezonder voelen en minder vaak naar de huisarts gaan.
Sindsdien volgden tal van projecten: groene schoolpleinen, groene ziekenhuizen, groene GGZ-terreinen… De rode draad is telkens dezelfde: natuur heeft een meetbare impact op gezondheid, voor jong en oud. Onderzoekers kijken wat er gebeurt wanneer mensen groen tegenkomen in hun dagelijkse omgeving — in hun wijk, op school, op het werk of in de zorg.
Wetenschap die werkt in de praktijk
Samen met Annette Postma schreef Maas de Handleiding Natuur en Gezondheid. Daarin bundelen ze wetenschappelijke inzichten én een praktische toolkit voor zorgprofessionals. Hun boodschap is helder: natuur is geen “zachte” interventie, maar een bewezen werkzame factor voor gezondheid.
De toolkit helpt professionals om die kennis om te zetten naar concrete toepassingen.
Therapie hoeft niet altijd binnen
Een van de inzichten uit het onderzoek: veel behandelingen kunnen prima buiten plaatsvinden. Maas: “Wat je binnen doet, kun je vaak ook buiten doen.”
Psychologen wandelen met cliënten door de natuur, fysiotherapeuten geven revalidatie-oefeningen in de buitenlucht. Onderzoek toont aan dat patiënten zich prettiger voelen wanneer sessies buiten plaatsvinden: ze ervaren meer ontspanning, vitaliteit en betrokkenheid bij hun behandeling.
Biodiversiteit als gezondheidsboost
Maas ziet dat een groene omgeving met veel verschillende planten en dieren extra voordelen biedt. Planten en bomen geven gunstige stoffen en micro-organismen af die ons immuunsysteem kunnen versterken. Bovendien helpt groen om steden te koelen en CO₂ op te nemen — goed voor mens én planeet.
Binnen het landelijke programma Groene GGZ werken onderzoekers en instellingen samen aan meer biodiversiteit op zorgterreinen. Dat levert niet alleen een prettigere omgeving op, maar draagt ook bij aan betere mentale gezondheid.
Groen dichtbij huis én op de campus
Voor Maas is natuur niet alleen een studiegebied, maar ook een persoonlijke bron van rust. Ze wandelt dagelijks in haar lunchpauze om haar hoofd leeg te maken en met meer plezier te werken.
Haar favoriete plekken zijn het Amsterdamse Bos en de groenstrook bij haar huis aan de A2 — dichtbij en eenvoudig toegankelijk.
Ook op de VU-campus ziet ze de positieve impact van groen. Het vernieuwde campusplein verraste haar positief: meer zitplekken, meer planten, meer ontmoeting. En ze hoopt dat de VU Botanische Tuin blijft bestaan, omdat het een unieke leer- én ontmoetingsplek is. Studenten herinneren zich buitencolleges daar nog jaren later.
Kleine stappen, grote winst
Steeds meer zorginstellingen vergroenen, maar volgens Maas wordt dat groen nog te weinig gebruikt. Professionals weten vaak niet hoe ze het kunnen inzetten in behandeling of begeleiding. Daarom ontwikkelden Maas en collega’s de GreenIT!, een tool die laat zien welke factoren verbetering nodig hebben om groen daadwerkelijk in te zetten.
Een belangrijke stap is opleiding: toekomstige zorgprofessionals zouden al tijdens hun studie moeten leren hoe ze natuur kunnen gebruiken in therapie en begeleiding.
Meer weten?
Lees de Handleiding Natuur en Gezondheid.
Waarom vinden we dit goed nieuws?
We vinden dit goed nieuws omdat het nauw aansluit bij de duurzame ontwikkelingsdoelstellingen van de Verenigde Naties. De inzichten van Jolanda Maas tonen hoe natuurinterventies kunnen bijdragen aan betere gezondheid en welzijn (SDG 3) door stress te verminderen, herstel te versnellen en mensen vitaler te maken. Tegelijkertijd stimuleert vergroening in de zorgsector duurzame steden en gemeenschappen (SDG 11) en draagt meer biodiversiteit bij aan klimaatactie en ecosysteemherstel (SDG 13 en SDG 15). Door natuur actief in te zetten binnen therapie, preventie en leefomgeving, ontstaat een dubbele winst: mensen worden gezonder én de natuur wordt versterkt.
Wat kan jij doen?
• Breng vaker tijd door in de natuur: wandel, pauzeer buiten of zoek kleine stukjes groen in je buurt op.
• Vraag je huisarts, psycholoog of andere zorgverlener naar mogelijkheden voor buitenconsulten of natuurgebaseerde activiteiten.
• Ben je zelf zorgprofessional? Gebruik de Handleiding Natuur en Gezondheid en experimenteer met gesprekken, oefeningen of behandelingen in de buitenlucht.
• Ondersteun vergroening in je wijk, school of zorginstelling door deel te nemen aan lokale initiatieven of beleid mee aan te moedigen.
• Stimuleer biodiversiteit rond je huis of werkplek door te kiezen voor inheemse planten, minder te maaien of kleine groene elementen toe te voegen.
