Veel omwonenden van het Nationaal Park Virunga in Congo koken op houtskool uit het park. Dit leidt tot grootschalige ontbossing, wat het behoud van lokale ecosystemen ernstig bedreigt. Het Instituut voor Ontwikkelingsbeleid (UAntwerpen) gaf 1600 huishoudens een elektrische snelkookpan om de biodiversiteit te redden. Het proefproject was succesvol én krijgt een vervolg: de komende drie jaar worden liefst 50 000 pannen verdeeld.
Het Instituut voor Ontwikkelingsbeleid onderzoekt hoe energiegebruik en gewapend conflict samen druk zetten op ecosystemen in Oost-Congo. Wereldwijd zijn meer dan 2 miljard mensen afhankelijk van biomassa als brandstof om te koken. “In Sub-Sahara Afrika voegt de bevolkingsgroei jaarlijks ongeveer 20 miljoen mensen toe aan de groep die afhankelijk is van biomassa”, aldus prof. Marijke Verpoorten, onderzoekster aan het IOB.
Samen met haar collega’s Nik Stoop, Lara Collart en Christine Cikesa Musharhamina en met Sébastien Desbureaux (Centre for Environmental Economics, Montpellier) voerde Verpoorten een project uit in de regio van het Nationaal Park Virunga. In 1925 werd dat het eerste nationale park in Afrika en het heeft de grootste biodiversiteit van het continent. In het park leven zo’n 300 berggorilla’s. De omgeving kampt met economische en sociale problemen en wordt al jaren geteisterd door gewapende conflicten.
Goma, een Congolese stad nabij Virunga, telt zo’n 2 miljoen inwoners. De meeste inwoners zijn afhankelijk van houtskool om te koken, ook al hebben ze vaak elektriciteit. Ongeveer twee derde van deze houtskool wordt illegaal geproduceerd in het nationaal park. De lokale bevolking betaalt de steenkool bovendien erg duur, omdat gewapende groepen er ‘belastingen’ op heffen. De grootschalige ontbossing bedreigt de biodiversiteit in het algemeen en het leefgebied van de berggorilla in het bijzonder.
Ook impact op financieel vlak
Om het koken op houtskool terug te dringen, verdeelden de Antwerpse onderzoekers elektrische snelkookpannen (EPC’s) onder 1600 willekeurige huishoudens. Door de hoge druk van de stoom worden gerechten veel sneller gaar.
“We gingen ervan uit dat het project tot gunstige milieueffecten zou leiden”, legt Verpoorten uit. “Uit onze analyses blijkt dat ongeveer 25% van de maaltijden werd bereid met de elektrische snelkookpannen. Zo daalde het gebruik van houtskool met 34%. De snelkookpannen maken ook een verschil op financieel vlak: een gemiddeld huishouden in Goma bespaart bijna 6 dollar per maand, een aanzienlijk bedrag in de regio. Als we dit project kunnen opschalen, zou dat tot minder ontbossing kunnen leiden, wat een positief effect op het leefgebied van de berggorilla’s kan hebben. Het zou ook minder inkomsten voor de gewapende groepen kunnen betekenen.”
Duurzame toekomstplannen
Het experiment met de snelkookpannen heeft duidelijk een positieve impact. De financiering is rond: de volgende drie jaar zullen er 50 000 extra multicookers worden verdeeld in de regio. Recent werd een extra waterkrachtcentrale gebouwd, zodat een breed gebruik van de EPC’s mogelijk wordt. Zo hopen de onderzoekers de ontbossing te verminderen en de kostbare biodiversiteit in de Democratische Republiek Congo te behouden.
De Universiteit Antwerpen werkt ook nog op andere manieren rond het Nationaal Park Virunga, dat in 2025 honderd jaar bestaat. Caroline Masquillier en Jan Geelen ontwikkelen momenteel een nieuw spel rond wetenschapscommunicatie: Virunga – The Duel zal wellicht in 2026 uitgebracht worden.
