Ondanks de sterke tegenwind toont het multilateralisme zich veerkrachtig op verschillende domeinen waaronder klimaat en innovatie. Dat zegt het Wereld Economisch Forum (WEF) bij de lancering van de Global Cooperation Barometer 2026.
De Global Cooperation Barometer, in samenwerking met McKinsey, beoordeelt het niveau van wereldwijde samenwerking op vijf domeinen: handel en kapitaal; innovatie en technologie; klimaat en natuurlijk kapitaal; gezondheid en welzijn; vrede en veiligheid.
Uit de resultaten voor 2026 blijkt dat het algemene niveau van samenwerking in de afgelopen jaren grotendeels ongewijzigd is gebleven, maar dat er ook nieuwe trends waar te nemen zijn. Zo ontstaan er meer kleinere samenwerkingsverbanden, vaak binnen en tussen regio’s, nu de samenwerking via multilaterale kanalen is verzwakt.
Volgens de meest recente data blijkt de vooruitgang op mondiaal vlak het grootst wanneer deze aansluit bij nationale belangen – met een relatief sterke toename van de samenwerking op het gebied van klimaat en natuur, alsook innovatie en technologie.
Samenwerking is een blijver
Andere pijlers, waaronder gezondheid en welzijn en handel en kapitaal, zijn stabiel gebleven. Het is wellicht geen verrassing dat de pijler vrede en veiligheid de afgelopen jaren de grootste daling heeft gekend.
“In een van de meest volatiele en onzekere periodes sinds decennia heeft samenwerking bewezen dat het veerkrachtig is”, zegt Børge Brende, voorzitter en CEO van het Wereld Economisch Forum. “Samenwerking vandaag ziet er misschien wel anders uit dan gisteren, maar samenwerkingsverbanden blijven essentieel. Ze laten economieën op een verstandige manier groeien, versnellen innovatie op verantwoorde wijze en bereiden ons voor op de uitdagingen van een onzekerder tijdperk.”
Ook Bob Sternfels van McKinsey erkent dat samenwerkingen er vandaag anders uitzien en er vaak andere partners bij betrokken zijn. “Maar samenwerking kan en zal blijven plaatsvinden, zelfs te midden van wereldwijde verdeeldheid.”
Andere dynamieken
Elk van de vijf pijlers van de Barometer laat in deze derde editie wel een veranderende dynamiek van samenwerking zien.
Zo valt op dat op vlak van handel en kapitaal stromen soms verschuiven naar meer op elkaar afgestemde partners en kleinere coalities van landen samenwerken via initiatieven zoals het Future of Investment and Trade (FIT) Partnership.
Innovatie en technologische samenwerking zijn toegenomen, zelfs ondanks strengere controles en beperkingen op de stromen van kritieke hulpbronnen. Ook in dit domein is er sprake van nieuwe samenwerkingsvormen, met voorbeelden van coöperatie op het gebied van AI, 5G-infrastructuur en andere geavanceerde technologieën tussen gelijkgestemde landen.
Samenwerking op het gebied van klimaat nam toe, al voldoet dit nog steeds niet aan de mondiale doelstellingen, merkt het WEF op. Er was meer inzet van schone technologie, een toename van zonne- en windenergie en een groeiend elektrische voertuigen-park. “Nu multilaterale onderhandelingen steeds moeilijker worden, combineren groepen landen zoals bijvoorbeeld de Europese Unie en de ASEAN-landen, decarbonisatie met doelstellingen op het gebied van energiezekerheid”, merkt de Barometer 2026 op.
Samenwerking op het gebied van gezondheid en welzijn bleef stabiel, al staat hulpverlening onder zware druk. De wereldwijde gezondheidsresultaten na het einde van de covid-19-pandemie zijn blijven verbeteren, maar de druk op multilaterale organisaties heeft steun uitgehold en de ontwikkelingshulp voor gezondheid is sterk afgenomen en zet de zorg in lage- en middeninkomenslanden onder spanning.
Het enige domein waar samenwerking afnam is vrede en veiligheid. Conflicten escaleerden, militaire uitgaven stegen en mondiale multilaterale oplossingsmechanismen bleken vaak ontoereikend. Toch leidt de toenemende druk ook tot een impuls voor meer samenwerking, onder meer via regionale vredeshandhavingsmechanismen, concludeert het rapport.
