Terwijl de Verenigde Staten worstelen met diepe politieke tegenstellingen, toont nieuw onderzoek aan dat de Europese democratie opvallend veerkrachtig blijft. Dankzij het meerpartijenstelsel en bredere politieke identiteiten bij burgers is Europa beter beschermd tegen de schadelijke gevolgen van affectieve polarisatie.
Affectieve polarisatie – de afkeer die mensen voelen tegenover politieke tegenstanders – vormt in de Verenigde Staten een ernstige bedreiging voor de democratie. Democraten en Republikeinen staan er zo scherp tegenover elkaar dat zelfs persoonlijk contact vaak wordt vermeden. De vraag rijst dan ook of Europa dezelfde richting uitgaat.
Uit onderzoek van doctoraatsstudent Jochem Vanagt (UAntwerpen/KU Leuven) blijkt dat Europa op dit vlak structureel sterker staat. In tegenstelling tot het Amerikaanse tweepartijensysteem werkt Europa met meerpartijenstelsels, wat politici noodzaakt om samen te werken. Die samenwerking fungeert als een belangrijke rem op extreme polarisatie, zeker wanneer burgers ervaren dat coalities effectief functioneren.
Daarnaast verschillen Europese kiezers fundamenteel van hun Amerikaanse tegenhangers. Europeanen identificeren zich minder exclusief met één partij en voelen zich vaker verbonden met bredere ideologische stromingen. Daardoor staan politieke groepen minder snel lijnrecht tegenover elkaar. Polarisatie kan bestaan, maar hoeft niet automatisch te leiden tot een afkalving van het vertrouwen in de democratie.
Ook al kan extreemrechts de polarisatie versnellen, toont het onderzoek dat Europa minstens twee beschermende mechanismen heeft: de institutionele noodzaak tot samenwerking en de complexere politieke identiteiten van burgers. Dat maakt dat affectieve polarisatie hier niet per definitie schadelijk is voor de democratische fundamenten.
