Duurzaamheidslabels zoals Fairtrade en Rainforest Alliance helpen tropische landen effectief om betere toegang te krijgen tot exportmarkten, blijkt uit onderzoek van de KU Leuven. Ze vormen de sleutel die toegang geeft tot afzetmarkten die steeds vaker eisen stellen op het vlak van duurzaamheid of mensenrechten.
Als je in de supermarkt een reep chocolade, een pak koffie of een tros bananen koopt, zie je vaak een herkenbaar logo of label op de verpakking. Die verzekeren ons als consument dat het product volgens bepaalde normen is geproduceerd op het vlak van milieu of mensenrechten. Maar ook voor producenten in Afrika, Azië en Latijns-Amerika hebben ze grote betekenis: ze zijn een sleutel tot afzetmarkten waar zulke garanties steeds vaker een voorwaarde zijn.
Neem nu een cacaoboerencoöperatie in West-Afrika bijvoorbeeld. Zonder certificering kan het moeilijk zijn om te exporteren naar Europese bedrijven die vaak duurzaamheidseisen stellen. Met een label kunnen producenten aantonen dat ze voldoen aan internationale normen rond bijvoorbeeld ontbossing, arbeidsomstandigheden en productkwaliteit. Daardoor krijgen ze toegang tot nieuwe kopers en stabielere handelsrelaties.
Gemeenschappelijke taal
“Wanneer het aandeel gecertificeerde landbouw stijgt in een land, groeit ook de export van die producten, en dat betekent een economische meerwaarde voor die landen”, zegt professor Miet Maertens van het Departement Aard- en Omgevingswetenschappen van KU Leuven.
“Certificering werkt als een gemeenschappelijke taal in de internationale handel. Het helpt landen en producenten om vertrouwen op te bouwen in hun producten en productieprocessen bij buitenlandse kopers. Dat is essentieel in een wereld waar duurzaamheid kunnen aantonen steeds belangrijker wordt.”
De onderzoekers benadrukken dat labels een belangrijke rol kunnen spelen in de overgang naar een meer duurzaam voedselsysteem. Ze stimuleren producenten immers om milieuvriendelijker te werken, betere arbeidsomstandigheden te bieden en hun productie beter te organiseren.
Het onderzoek toont aan dat labels handel bevorderen, met vooral grotere handelsvolumes en meer markttoegang. Voor sommige labels en producten betekenen ze ook een hogere marktwaarde, en dus betere prijzen voor de producenten.
“Dat verschil hangt samen met hoe streng de duurzaamheidsstandaarden van het label zijn en hoe goed de naleving gecontroleerd wordt”, zegt Maertens. “Maar over het algemeen kan je stellen dat certificering op zich al een stap vooruit is: zonder labels zouden er minder handelsinkomsten zijn voor exporterende landen en zou het voor producenten moeilijker zijn om te voldoen aan internationale verwachtingen rond duurzaamheid en kwaliteit.”
Voordelen voor de boer
De studie analyseert handelsgegevens op het niveau van de landen en kijkt dus niet rechtstreeks naar het inkomen van individuele boeren. “Maar er is ander onderzoek dat aantoont dat certificering ook voor de landbouwer voordelen kan opleveren, zoals betere toegang tot training, hogere productiviteit, betere prijzen of meer stabiele inkomsten – al is dat onderzoek gebaseerd op specifieke gevalstudies en minder eenduidig”, zegt Maertens.
De impact van de labels gaat dus verder dan alleen handel. Ze kunnen bijdragen aan betere leefomstandigheden op het platteland en aan duurzamere productiesystemen op lange termijn. Consumenten spelen daarin een belangrijke rol: hun keuze voor een gelabeld product stimuleert bedrijven om duurzame productie te ondersteunen.
“Dit onderzoek bevestigt wat wij dagelijks zien in het veld: certificering geeft boeren toegang tot markten die anders moeilijk bereikbaar zijn,” zegt Philippe Weiler van Fairtrade Belgium. “Koppel dat aan ambitieuze standaarden en je hebt een instrument dat eerlijke handel mogelijk maakt. Voor consumenten én bedrijven is het een toegankelijke stap om bij te dragen aan economische stabiliteit, duurzaamheid en menselijkheid in internationale waardeketens.”
Het artikel “Voluntary sustainability standards and trading-up in tropical agrifood commodities” is gepubliceerd in Nature Communications.
